Партиялар аялдардын шайлоого жана башкарууга катышуусун кеңейтүү боюнча өлкөдөгү күч-аракеттерди формалуулукка жана куру сөзгө айландырбашы керек

09 сентября 2021

Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы 2021-жылы 9-сентябрда Ош АШКнын кээ бир чечимдерин жокко чыгарды жана анын курамын таркатты.

2021-жылы 9-сентябрда өткөн жыйналышта БШК мүчөлөрү эки саясий партиянын – «Биздин Кыргызстан» партиясынын тизмесинен 38 аял талапкерди (2021-жылдын 15-июлундагы чечими) жана «Ата-Журт Кыргызстан» партиясынын тизмесинен 39 талапкерди, анын ичинде 31 аял талапкерди (2021-жылдын 12-августундагы чечими) катталган тизмелерден чыгаруу жѳнүндѳ Ош АШКнын чечимдерин жокко чыгаруу жана мыйзамдарды бузгандыгы үчүн анын курамын таркатуу чечимин бир добуштан кабыл алды.

Мында Жогорку Кеңешке шайлоого бараткан партиялардын тизмелерин түзүү этабында коргоо квоталарын киргизүү жана добуш берүүдөн кийин гендерлик квоталарды коргоо боюнча ченемдерди киргизүү аялдардын шайлоого жана башкарууга катышуусун кеңейтүү боюнча мамлекеттик саясаттын маанилүү бөлүгү болуп саналарына, бул күч-аракеттерди формалуулукка жана куру сөзгө айландырууга партияларга мүмкүнчүлүк берүүгө болбой тургандыгына БШК мүчөлөрү макул болду.

Мурда, 2021-жылы 25-августта КР БШК жыйналышында баардык жагдайларды аныктаганга чейин Ош АШКнын 2021-жылдын 23-августундагы 6 чечимин кароону кийинкиге калтыруу менен “Талапкерлердин катталган тизмелеринен аялдардын жапырт чыгуусу, ошондой эле аял депутаттардын ыйгарым укуктарынын мөөнөтүнөн мурда токтотуу жөнүндө” чечим кабыл алынган.

Ошол эле учурда Ош шаардык кеңешинин 6 депутатынын, анын ичинде 5 аялдын, ыйгарым укуктарын мөөнөтүнөн мурда токтотуу жана бош мандаттарды тизме боюнча кийин турган талапкерлерге өткөрүп берүү жѳнүндѳ ушул эки саясий партиянын чечимдери түштү.

«Биздин Кыргызстан» жана «Ата-Журт Кыргызстан» саясий партиялары тарабынан каттоо учурунда бир жыныстагы талапкерлердин 70 пайыздан ашпаган өкүлчүлүк тууралуу ченемдер сакталган жана аял жана эркек талапкерлердин тизмесиндеги кезектешүү айырмасы эки позициядан ашкан эмес. Бирок «Биздин Кыргызстан» саясий партиясы добуш берүү күнүнөн кийин талапкерлердин катталган тизмесиндеги депутаттык мандаттарды бөлүштүргөнгө чейин 2021-жылдын 14-июлундагы № 3 чечими менен 38 аял талапкерди чыгарып салган.

Өз кезегинде Ош АШК мыйзамдын жогоруда көрсөтүлгөн ченемдерин эске албастан, «Биздин Кыргызстан» саясий партиясынын 2021-жылдын 14-июлундагы чечиминин негизинде 38 аял талапкерди аталган саясий партиянын катталган тизмесинен чыгаруу жөнүндө 2021-жылдын 15-июлунда 41/1 чечимин кабыл алган.

Мындан тышкары, 2021-жылдын 9-августтагы №10 чечими менен «Ата-Журт Кыргызстан» саясий партиясы 39 аял талапкерди саясий партиянын катталган тизмесинен чыгарган, ал эми Ош АШК 2021-жылдын 12-августтагы чечими менен аларды саясий партиянын катталган тизмесинен алып салган, ошол эле учурда бул тууралуу БШКга өз убагында билдирген эмес.

Аял депутаттардын ыйгарым укуктарынын мөөнөтүнөн мурда жапырт токтотуусу коомдо резонанс жаратты, бул жарандардын жана КЭУлардын Ош АШКнын жогоруда көрсөтүлгөн чечимдерин жокко чыгаруу талабы менен БШКнын дарегине кайрылууларына себеп болду (2021-жылдын 28-августунан 1сентябрына чейин 18 кайрылуу түштү).

Маалымат үчүн: «Жергиликтүү кеңештердин депутаттарын шайлоо жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 49-беренесинин 7-бөлүгүнө ылайык “шаардык кеңештерге талапкерлердин тизмесин түзүүдө саясий партиялар, бир жыныстагы адамдардын 70 пайыздан ашпаган өкүлчүлүгүн эске алууга милдеттүү, мында саясий партиядан, шайлоочулардын топторунан көрсөтүлгөн талапкерлердин тизмесинде аялдардын жана эркектердин кезегинин айырмасы эки позициядан ашпоого тийиш”.

Мында «Жергиликтүү кеңештердин депутаттарын шайлоо жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 56-1-беренесинин 4-бөлүгүнө ылайык: “талапкерлердин тизмесиндеги талапкерлердин ортосунда депутаттык мандаттарды бөлүштүрүү тизмени тиешелүү аймактык шайлоо комиссиясында каттоодо белгиленген, бул тизмедеги талапкерлердин жайгашуусунун тартибине ылайык жүргүзүлөт”.

«Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы жөнүндө» Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын 4-беренесинин 2-бөлүгүнүн 5-пунктуна ылайык Борбордук шайлоо комиссиясы “шайлоо мыйзамдары бузулган учурда, шайлоо комиссияларынын чечимдерин жокко чыгарууга” укуктуу.

«Кыргыз Республикасынын шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча шайлоо комиссиялары жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 20-беренесинин 2-бөлүгүнө ылайык: “аймактык шайлоо комиссиясы өзүнүн ыйгарым укуктарын аткарбагандыгы же талаптагыдай эмес аткаргандыгы үчүн мыйзамдарга ылайык жоопкерчилик тартат”.

Жогоруда көрсөтүлгөн мыйзамдын 24-беренесинин 1-бөлүгүнүн 2-пунктуна ылайык: “мыйзамдын талаптарына ылайык кабыл алынган соттун же жогору турган шайлоо комиссиясынын чечимдерин шайлоо комиссиясы аткарбаганда” аймактык, участкалык шайлоо комиссиясы таркатылат.

 

КР БШК аппаратынын маалымат бөлүмү