Башкы Жаңылыктар Избирательная реформа в Кыргызской Республике: достижения и перспективы

Избирательная реформа в Кыргызской Республике: достижения и перспективы

02-Фев, 2017

Обеспечение свободных демократических выборов определено одной из целей Национальной стратегии устойчивого развития Кыргызской Республики. Для достижения этой цели за 2015 -2016 годы были реализованы следующие меры:

1. Во исполнение решения Национального совета по устойчивому развитию Кыргызской Республики от 25 апреля 2014 года № 1 «Честные выборы - залог устойчивого развития страны» в выборный процесс Кыргызстана была внедрена новая избирательная модель, предусматривающая составление списков избирателей и их идентификацию на основе биометрических данных и автоматический подсчет голосов избирателей с использованием автоматически считывающих урн (АСУ).

23 апреля 2015 года Президентом Кыргызской Республики был подписан принятый Жогорку Кенешем конституционный Закон Кыргызской Республики «О внесении изменений и дополнений в конституционный Закон Кыргызской Республики «О выборах Президента Кыргызской Республики и депутатов Жогорку Кенеша Кыргызской Республики», предусматривающий новый порядок участия граждан в голосовании и новую систему подсчета голосов на уровне выборов главы государства и депутатов парламента.

Модель была в краткие сроки реализована на практике Правительством и Центральной избирательной комиссией. Для этого был сформирован Единый государственный реестр населения на основе персональных и биометрических данных, закуплен комплекс  технологического оборудования (сервер+АСУ) и разработано программное управление процесса сбора на центральном сервере данных с автоматических урн (Информационная избирательная система ИИС).

В 2015 году впервые в Кыргызстане выборы депутатов Жогорку Кенеша проведены на основе новой избирательной модели. Апробация этой модели на парламентских выборах способствовала исключению фальсификаций в процессе голосования и определения их итогов, в виде каруселей и вбросов бюллетеней, что позволило вернуть доверие граждан к выборам, стало основой проведения демократических и прозрачных выборов в Жогорку Кенеш Кыргызстана.

2. С принятием 21 января 2016 года Закона Кыргызской Республики «О внесении изменений в Закон Кыргызской Республики «О выборах депутатов местных кенешей» новая избирательная модель была внедрена в процесс выборов депутатов местных кенешей. На этой основе весной и осенью 2016 года проведены выборы депутатов  444 местных городских и айылных кенешей Кыргызской Республики (33–в марте-мае и 411- в декабре).

3. 31 октября 2016 года был подписан Конституционный Закон Кыргызской Республики «О референдуме Кыргызской Республики» № 173.  Важнейшим компонентом законопроекта стало внедрение новой избирательной модели с использованием технологий биометрической идентификации избирателей и автоматического подсчета голосов в процесс проведения референдума.

Использование этих технологий и при проведении референдума стало важной основой к тому, чтобы сделать процесс общенационального голосования – референдума - честным и прозрачным, при котором будет учтен и достоверно подсчитан голос каждого гражданина страны при решении гражданами важнейших вопросов государственной и общественной жизни. Впервые референдум 2016 года имел реальные цифры участия и итогов голосования населения, что стало еще одним шагом к укреплению народовластия.

Помимо этого, новым и важным в совершенствовании института референдума является регламентация равных прав как сторонников, так и противников решений, выносимых на референдум, на агитацию и доступ к информационным ресурсам, при проведении массовых мероприятий и других видов агитации. Новые правила агитации на референдуме дают возможность и сторонникам и противникам вопросов, выносимых на референдум в полной мере донести до граждан в период агитации свои аргументы и обоснования.

Эти нормы в совокупности с новым порядком голосования предоставляют гражданам возможность сделать свой осознанный и ответственный выбор в пользу тех или иных решений на референдуме.

Институт референдума исключительно важен для дальнейшего развития современной кыргызской государственности, так как  согласно Конституции, референдум наряду с выборами, является высшей формой выражения власти народа. Совершенствование правовой основы и практики проведения референдума несомненно расширит возможности реализации подлинного народовластия через участие в общенациональном голосовании.

Кроме того, и другие правила и процедуры проведения референдума унифицированы с правилами и процедурами действующих законов о выборах Президента, депутатов Жогорку Кенеша и местных кенешей, которые уже подверглись значительному реформированию и демократизации. Это касается списков участников референдума, порядка образования участков и формирования избирательных комиссий, порядка голосования, установления итогов голосования, избирательных споров  и т.д.

4. Унификация процедур при всех уровнях выборов и референдума важна и для избирателей и для системы избирательных комиссий, организующей референдумы. Единые правила и процедуры делают процесс выборов и референдума более ясным и понятным и главное достоверным для избирателей, более четким для организаторов голосования- избирательных комиссий.

Единые правила и процедуры также делают возможным совмещение голосований разных видов и их одновременное проведение. Практика проведения единых дней голосования, применяемая во всем мире, стала возможной в новом формате и в Кыргызстане. Немаловажным преимуществом такой практики является экономия в будущем финансовых затрат, временных и человеческих ресурсов  на проведение голосований.

5. Внедрение новой избирательной модели с применением  новых технологий, позволило решить ряд проблем, делавших ранее выборы фактором дестабилизации ситуации в стране:

Прежде всего, на уровне организаторов выборов и референдумов, т.е. в избирательных комиссиях всех уровней, практически ликвидирована основа для коррупции - исключена возможность фальсификации участия в выборах и итогов голосования со стороны органов управления выборным процессом. Комиссии не могут больше влиять на результаты голосования. Это была обязанность власти и она была выполнена.

6. Вместе с тем, невозможность для кандидатов и партий «купить результаты выборов» у комиссий или влиять на голосование через административный ресурс, активизировала подкуп кандидатами и партиями голосов у избирателей. Отсутствие достаточных правовых механизмов в действующем законодательстве не позволяет на сегодня эффективно противодействовать подкупу. Активизация подкупа на выборах в местные кенеши весной 2016 года вызвала недовольство со стороны населения, а также гражданских активистов. По обращению ряда НПО, поддержанной главой государства, в рамках Рабочей группы по совершенствованию избирательного законодательства (образованной Указом Президента) был выработан пакет предложений в законодательство, который находится на рассмотрении в парламенте.

При этом, в целях противодействия подкупу голосов избирателей Центральной избирательной комиссией в сотрудничестве с НПО при поддержке СМИ, была проведена информационная компания «Нет подкупу!» и «Мой голос не продается!». В рамках работы по улучшению политической культуры избирательного процесса будет продолжена работа по комплексному противодействию подкупу, как преступлению, разрушающему моральные устои и наносящему урон огромным усилиям по реформированию выборной системы и укреплению доверия граждан к институту выборов.

7. Апробация новой избирательной модели на выборах в парламент, местные кенеши и в процессе референдума прошла в целом успешно. Осенью 2017 года состоятся выборы главы государства – Президента Кыргызской Республики также на основе новой модели выборов с использованием новых технологий. Таким образом, будет реформирован в целом механизм участия граждан в голосовании и подведения его итогов. С учетом практики проведенных на сегодня выборов и референдума Центральной избирательной комиссией совместно с ГРС проводится анализ недостатков выборного процесса, по итогам которого будут приняты меры по совершенствованию практики организации выборов, а также на рассмотрение Рабочей группы по совершенствованию избирательного законодательства внесены предложения по совершенствованию правовых основ выборов.

8. Избирательная система Кыргызстана находится в процессе реформирования. Сейчас пройден первый и наиболее важный этап, внедривший процедуры и порядок голосования, позволившие вернуть доверие к институту выборов.

На последующих этапах путем широкой дискуссии должны быть рассмотрены и приняты решения по типам выборов разных уровней, и органов, в том числе по тем многочисленным предложениям, которые уже сегодня выносятся парламентскими и непарламентскими партиями на обсуждение. В этом процессе видится весьма эффективной роль Рабочей группы по совершенствованию избирательного законодательства, образованная Указом Президента Атамбаева А.Ш. в 2014 году. Также важной в процессе выработки стратегии дальнейшего реформирования избирательной реформы должна стать общественная консультативная диалоговая платформа, образуемая ЦИК КР.

 

ЦИК КР

Башка жаңылыктар

Баардык жаңылыктар
«Элдик Банк» жана «АБанк» КР Президентин шайлоого катышуучу талапкерлердин шайлоо фонддорунун атайын эсептерин ачуу үчүн банк катары аныкталды
25-Сен, 2026

«Элдик Банк» жана «АБанк» КР Президентин шайлоого катышуучу талапкерлердин шайлоо фонддорунун атайын эсептерин ачуу үчүн банк катары аныкталды

Бүгүн, 25-сентябрдагы жыйынында Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы 2027-жылдын 27-январына дайындалган Кыргыз Республикасынын Президентин кезектеги шайлоого катышып жаткан Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкерлердин жана саясий партиялардан талапкерлердин шайлоо фонддорунун атайын эсептерин ачуу үчүн “Элдик Банк” менен “АБанк” ачык акционердик коомдорун аныктады.Аталган банктардын жана башка бир катар банктардын мобилдик тиркемелерин талапкерлердин шайлоо фонддоруна ыктыярдуу кайрымдуулук салымдарын жүргүзүү үчүн пайдаланууга уруксат берилди.“Кыргыз Республикасынын Президентин жана Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоо жөнүндө” КР конституциялык мыйзамына ылайык, өзүн-өзү көрсөткөн талапкерлер жана талапкерлерди көрсөткөн саясий партиялар шайлоо өнөктүгүн каржылоо үчүн өзүнүн шайлоо фонддорун түзүүгө милдеттүү.Шайлоо фондун түзгөн бардык каражаттар атайын эсепке которулат. Бул эсеп талапкер тарабынан КР БШК аныктаган банктарда ачылат. Талапкердин шайлоо фонду мыйзамдын талаптарына ылайык төмөнкү булактардан түзүлүшү мүмкүн:– талапкердин, саясий партиянын өздүк каражаттары;– жарандар жана юридикалык жактар берген ыктыярдуу кайрымдуулук салымдары (тыюу салынган салымдардан тышкары).Шайлоо фондуна каражаттарды киргизүү талапкердин эсептик эсеби аркылуу, банктын мобилдик тиркемеси аркылуу накталай эмес төлөм жолу менен же банктын эсеп-касса бөлүмдөрү аркылуу накталай акча түрүндө жүргүзүлөт.Анонимдүү салым катары таанылбаш үчүн аныкталбай турган төлөм системалары аркылуу накталай эмес которууга, же накталай акча киргизүүгө тыюу салынат.Шайлоо фонддорундагы каражаттар максаттуу пайдаланылат жана аларды шайлоо өнөктүгүнө байланыштуу чыгымдарды жабуу үчүн гана колдонууга болот.Атайын эсептерди ачуу, шайлоо фонддорун түзүү жана каражаттарды пайдалануу тартиби тууралуу кененирээк маалымат КР БШКнын расмий сайтында www.shailoo.gov.kg, “ЧУА БШК / “БШКнын жоболору” бөлүмүндө жайгашкан “Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкердин шайлоо фондун түзүү, акча каражаттарынын түшүшүн жана чыгымдалышын эсепке алуу тартиби” жөнүндө жобосунда берилген..
Кененирээк билүү >>
КР БШКсы шайлоо жана референдум мезгилинде ЖМКларды аккредитациялоо жөнүндө жобону бекитти
25-Сен, 2026

КР БШКсы шайлоо жана референдум мезгилинде ЖМКларды аккредитациялоо жөнүндө жобону бекитти

Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы бүгүн, 25-сентябрда өз жыйынында “Шайлоолорду жана референдумдарды даярдоо жана өткөрүү мезгилинде жалпыга маалымдоо каражаттарын жана интернет-басылмаларды аккредитациялоо тартиби жөнүндө” жобону бекитти. Жобонун негизинде шайлоо алдындагы үгүткө катышкан жалпыга маалымдоо каражаттарын жана интернет-басылмаларды аккредитациялоо жол-жоболорун санариптештирүү максатында адистештирилген автоматташтырылган тутум киргизилүүдө.Жаңы тутум аркылуу аккредитациялоо боюнча электрондук өтүнмөлөрдү кабыл алуу, маалыматтарды текшерүү, кароо жана жарыялоо процесстери автоматташтырылат.Бул аккредитациялоо процессин ыкчамдатууга, документтерди кароого кеткен убакытты кыскартууга, каталардан улам келип чыккан кемчиликтерди азайтууга жана аккредитацияланган ЖМКлар менен интернет-басылмалардын ачык реестрин түзүүгө мүмкүндүк берет.Ошондой эле, тутум ар бир өтүнмө боюнча жүргүзүлгөн өзгөртүүлөрдүн тарыхын сактап, аккредитациялоо процессинин ачыктыгын жана натыйжалуулугун камсыз кылат.
Кененирээк билүү >>
КР БШКсы 2027-жылдын 27-январына дайындалган Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоону өткөрүүгө чыгымдардын сметасын бекитти
25-Сен, 2026

КР БШКсы 2027-жылдын 27-январына дайындалган Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоону өткөрүүгө чыгымдардын сметасын бекитти

Кыргыз Республикасынын Борбордук шайлоо комиссиясы Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө кеткен чыгымдардын сметасын түздү. Анын жалпы суммасы 1 200 000,0 миң сомду түзөт. Анын ичинен 646 560,0 миң сом 2026-жылга, ал эми 553 440,0 миң сом 2027-жылга каралган.Көрсөтүлгөн суммага Кыргыз Республикасынын Конституциялык мыйзамынын 56-беренесине ылайык кайра добуш берүүнү өткөрүүгө каралган 240 000,0 миң сом, ошондой эле Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары жүргөн жарандардын добуш берүүсүн камсыз кылууга багытталган 53 200,0 миң сом киргизилген. Чет өлкөлөрдөгү шайлоо участоктору Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлигинин сунушу боюнча түзүлөт.Сметада 2 653 участкалык шайлоо комиссиясынын материалдык-техникалык камсыздалышына жана иштешине байланыштуу чыгымдар каралган. Анын ичинде Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары жашаган же убактылуу жүргөн жарандар үчүн 100 шайлоо участкасы, ошондой эле аралыктан добуш берүү (АДБ) үчүн 40 кошумча шайлоо участкасы камтылган.Сметада участкалык шайлоо комиссияларынын мүчөлөрүнө сый акы төлөөгө кеткен чыгымдар да каралган. Шайлоону даярдоо жана өткөрүү мезгилинде алардын айлык сый акысынын өлчөмү 3,0–8,0 миң сомду түзөт.Участкалык шайлоо комиссияларынын мүчөлөрүнүн жалпы саны 26 819 адамды түзөт. Анын ичинде 5 066 автоматтык эсептөөчү түзүлүштөрдүн операторлору жана 5 066 идентификациялоо операторлору бар.Аймактык шайлоо комиссияларынын мүчөлөрүнүн саны 674 адамды түзөт.Мындан тышкары, 1 609 тартылган операторго, 600 техникалык колдоо тобунун адисине, ошондой эле шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө тартылган башка адистерге сый акы төлөө каралган. Тартылган адистердин саны шайлоочулардын санына жана аткарылуучу иштердин көлөмүнө жараша аныкталат.Шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө кеткен чыгымдар шайлоо процессин уюштуруучулук, маалыматтык, техникалык жана материалдык-техникалык жактан камсыздоону камтыйт.Атап айтканда, шайлоо процессинин катышуучуларын окутууга, байланыш менен камсыз кылууга, маалыматтык материалдарды даярдоого жана басып чыгарууга, зарыл болгон товарларды, жабдууларды жана материалдарды сатып алууга, шайлоо жабдууларын аймактарга жеткирүүгө жана кайра кайтарууга, ошондой эле шайлоо документтерин, жабдууларды жана таркатылуучу материалдарды БШКдан АШКларга жана УШКларга ташууга кеткен чыгымдар каралган.Мындан тышкары, ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочулардын шайлоо укуктарын камсыз кылууга, эл аралык делегациялардын катышуусунда расмий иш-чараларды уюштурууга байланыштуу өкүлчүлүк чыгымдарына, чет өлкөлөрдөгү шайлоо участокторунун ишин уюштурууга, ошондой эле шайлоону талаптагыдай өткөрүү үчүн зарыл болгон башка иш-чараларга кеткен чыгымдар каралган.Шайлоо комиссияларын материалдык-техникалык жактан камсыздоонун олуттуу бөлүгү борборлоштурулган тартипте жүргүзүлөт.Зарыл болгон товарлар, жабдуулар, документтер жана материалдар белгиленген тартипте сатып алынып, алардын муктаждыктары эске алынуу менен аймактык жана участкалык шайлоо комиссияларынын ортосунда бөлүштүрүлөт.Мындай ыкма шайлоо комиссияларын жабдууга коюлган талаптардын бирдей болушун камсыз кылууга, жер-жерлерде сатып алууларды кайталоого жол бербөөгө, чыгымдарды пландаштыруунун жана көзөмөлдөөнүн натыйжалуулугун жогорулатууга, ошондой эле республикалык бюджеттин каражаттарын сарамжалдуу жана үнөмдүү пайдаланууга мүмкүндүк берет.Ошол эле учурда сметада 56 аймактык жана 2 653 участкалык шайлоо комиссиясынын ишин камсыз кылууга, алардын ишин уюштурууга, шайлоо комиссияларынын мүчөлөрүнө сый акы төлөөгө жана аларга жүктөлгөн ыйгарым укуктарды аткарууга байланышкан чыгымдар каралган.Смета шайлоону даярдоо жана өткөрүү, шайлоо комиссияларынын ишин уюштуруу жана шайлоо участокторунун иштеши үчүн зарыл болгон жумушчулардын санын, ошондой эле уюштуруучулук, маалыматтык, техникалык жана материалдык-техникалык камсыздоонун көлөмүн эске алуу менен түзүлдү..
Кененирээк билүү >>
КР БШКнын мүчөсү Тимур Оторбаев Монголиянын Башкы шайлоо комиссиясынын төрагасы менен жолугушту
25-Сен, 2026

КР БШКнын мүчөсү Тимур Оторбаев Монголиянын Башкы шайлоо комиссиясынын төрагасы менен жолугушту

Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясынын мүчөсү Тимур Оторбаев Монголияга болгон иш сапарынын алкагында 2026-жылдын 24-сентябрында Монголиянын Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасы Нэргуйн Мягмар менен жолугушту.Т. Оторбаев КР БШКнын төрагасы Тынчтык Шайназаровдун саламын жолдоп, «Саясий каржылоонун ачыктыгы жана көзөмөлү» аттуу эл аралык тегерек столго катышууга чакыргандыгы үчүн ыраазычылык билдирди.Ошондой эле ал Монголиянын Башкы шайлоо комиссиясынын өкүлдөрүн 2027-жылдын январында өтө турган Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоого байкоочу катары катышууга чакырды.Өз кезегинде Н. Мягмар ыраазычылык билдирип, эки уюмдун ортосундагы кызматташтыктын алкагында тажрыйба алмашуу жүргүзүлүп жатканын, ошондой эле Монголияда жана Кыргыз Республикасында өтүүчү шайлоо процесстерине өз ара байкоо жүргүзүү туруктуу негизде ишке ашырылып келе жатканын белгиледи.Монголиянын Башкы шайлоо комиссиясы менен Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы 2015-жылы Өз ара түшүнүшүү жөнүндө меморандумга кол коюлгандан бери активдүү кызматташып келет.
Кененирээк билүү >>