Конституцияга өзгөртүү киргизүү боюнча алгачкы жыйынтыктар

Бүгүн, 25-сентябрда Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоону даярдоо жана өткөрүү боюнча негизги уюштуруу-практикалык иш-чараларынын календардык планын бекитти (тиркелет).Календардык план “Кыргыз Республикасынын Президентин жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоо жөнүндө” конституциялык Мыйзамына ылайык, шайлоо процессинин бардык катышуучулары үчүн иштелип чыккан. Анда иш-чаралар датасы, аткаруу мөөнөтү жана аткарууга жооптуу адамдар көрсөтүлгөн.Календардык планда төмөнкү бөлүмдөр боюнча негизги иш-чаралар камтылган: -    шайлоону маалыматтык жактан камсыздоо; -    Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары жерлерде шайлоо участокторун түзүү;-    майыптыгы бар шайлоочулар үчүн добуш берүүчү жайдын жеткиликтүүлүгүн камсыз кылуу;-   эл аралык жана коомдук байкоочулар; -    шайлоочулардын тизмеси;-    шайлоо комиссияларынын мүчөлөрүн жана шайлоо процессинин башка катышуучуларын окутуу;-    талапкерлерди көрсөтүү жана каттоо;-    шайлоо алдындагы үгүт;-    шайлоону каржылоо;-    шайлоо бюллетендери;-    добуш берүү тартиби; -    добуш берүүнүн жыйынтыктарын жана шайлоонун натыйжаларын белгилөө.Белгилей кетсек, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин 2026-жылдын 24-сентябрындагы №715-VIII токтомуна ылайык, Кыргыз Республикасынын Президентин кезектеги шайлоо 2027-жылдын 27-январына дайындалды.

Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы бүгүн, 25-сентябрда өз жыйынында “Шайлоолорду жана референдумдарды даярдоо жана өткөрүү мезгилинде жалпыга маалымдоо каражаттарын жана интернет-басылмаларды аккредитациялоо тартиби жөнүндө” жобону бекитти. Жобонун негизинде шайлоо алдындагы үгүткө катышкан жалпыга маалымдоо каражаттарын жана интернет-басылмаларды аккредитациялоо жол-жоболорун санариптештирүү максатында адистештирилген автоматташтырылган тутум киргизилүүдө.Жаңы тутум аркылуу аккредитациялоо боюнча электрондук өтүнмөлөрдү кабыл алуу, маалыматтарды текшерүү, кароо жана жарыялоо процесстери автоматташтырылат.Бул аккредитациялоо процессин ыкчамдатууга, документтерди кароого кеткен убакытты кыскартууга, каталардан улам келип чыккан кемчиликтерди азайтууга жана аккредитацияланган ЖМКлар менен интернет-басылмалардын ачык реестрин түзүүгө мүмкүндүк берет.Ошондой эле, тутум ар бир өтүнмө боюнча жүргүзүлгөн өзгөртүүлөрдүн тарыхын сактап, аккредитациялоо процессинин ачыктыгын жана натыйжалуулугун камсыз кылат.

Кыргыз Республикасынын Борбордук шайлоо комиссиясы Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө кеткен чыгымдардын сметасын түздү. Анын жалпы суммасы 1 200 000,0 миң сомду түзөт. Анын ичинен 646 560,0 миң сом 2026-жылга, ал эми 553 440,0 миң сом 2027-жылга каралган.Көрсөтүлгөн суммага Кыргыз Республикасынын Конституциялык мыйзамынын 56-беренесине ылайык кайра добуш берүүнү өткөрүүгө каралган 240 000,0 миң сом, ошондой эле Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары жүргөн жарандардын добуш берүүсүн камсыз кылууга багытталган 53 200,0 миң сом киргизилген. Чет өлкөлөрдөгү шайлоо участоктору Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлигинин сунушу боюнча түзүлөт.Сметада 2 653 участкалык шайлоо комиссиясынын материалдык-техникалык камсыздалышына жана иштешине байланыштуу чыгымдар каралган. Анын ичинде Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары жашаган же убактылуу жүргөн жарандар үчүн 100 шайлоо участкасы, ошондой эле аралыктан добуш берүү (АДБ) үчүн 40 кошумча шайлоо участкасы камтылган.Сметада участкалык шайлоо комиссияларынын мүчөлөрүнө сый акы төлөөгө кеткен чыгымдар да каралган. Шайлоону даярдоо жана өткөрүү мезгилинде алардын айлык сый акысынын өлчөмү 3,0–8,0 миң сомду түзөт.Участкалык шайлоо комиссияларынын мүчөлөрүнүн жалпы саны 26 819 адамды түзөт. Анын ичинде 5 066 автоматтык эсептөөчү түзүлүштөрдүн операторлору жана 5 066 идентификациялоо операторлору бар.Аймактык шайлоо комиссияларынын мүчөлөрүнүн саны 674 адамды түзөт.Мындан тышкары, 1 609 тартылган операторго, 600 техникалык колдоо тобунун адисине, ошондой эле шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө тартылган башка адистерге сый акы төлөө каралган. Тартылган адистердин саны шайлоочулардын санына жана аткарылуучу иштердин көлөмүнө жараша аныкталат.Шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө кеткен чыгымдар шайлоо процессин уюштуруучулук, маалыматтык, техникалык жана материалдык-техникалык жактан камсыздоону камтыйт.Атап айтканда, шайлоо процессинин катышуучуларын окутууга, байланыш менен камсыз кылууга, маалыматтык материалдарды даярдоого жана басып чыгарууга, зарыл болгон товарларды, жабдууларды жана материалдарды сатып алууга, шайлоо жабдууларын аймактарга жеткирүүгө жана кайра кайтарууга, ошондой эле шайлоо документтерин, жабдууларды жана таркатылуучу материалдарды БШКдан АШКларга жана УШКларга ташууга кеткен чыгымдар каралган.Мындан тышкары, ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочулардын шайлоо укуктарын камсыз кылууга, эл аралык делегациялардын катышуусунда расмий иш-чараларды уюштурууга байланыштуу өкүлчүлүк чыгымдарына, чет өлкөлөрдөгү шайлоо участокторунун ишин уюштурууга, ошондой эле шайлоону талаптагыдай өткөрүү үчүн зарыл болгон башка иш-чараларга кеткен чыгымдар каралган.Шайлоо комиссияларын материалдык-техникалык жактан камсыздоонун олуттуу бөлүгү борборлоштурулган тартипте жүргүзүлөт.Зарыл болгон товарлар, жабдуулар, документтер жана материалдар белгиленген тартипте сатып алынып, алардын муктаждыктары эске алынуу менен аймактык жана участкалык шайлоо комиссияларынын ортосунда бөлүштүрүлөт.Мындай ыкма шайлоо комиссияларын жабдууга коюлган талаптардын бирдей болушун камсыз кылууга, жер-жерлерде сатып алууларды кайталоого жол бербөөгө, чыгымдарды пландаштыруунун жана көзөмөлдөөнүн натыйжалуулугун жогорулатууга, ошондой эле республикалык бюджеттин каражаттарын сарамжалдуу жана үнөмдүү пайдаланууга мүмкүндүк берет.Ошол эле учурда сметада 56 аймактык жана 2 653 участкалык шайлоо комиссиясынын ишин камсыз кылууга, алардын ишин уюштурууга, шайлоо комиссияларынын мүчөлөрүнө сый акы төлөөгө жана аларга жүктөлгөн ыйгарым укуктарды аткарууга байланышкан чыгымдар каралган.Смета шайлоону даярдоо жана өткөрүү, шайлоо комиссияларынын ишин уюштуруу жана шайлоо участокторунун иштеши үчүн зарыл болгон жумушчулардын санын, ошондой эле уюштуруучулук, маалыматтык, техникалык жана материалдык-техникалык камсыздоонун көлөмүн эске алуу менен түзүлдү.

Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясынын мүчөсү Тимур Оторбаев Монголияга болгон иш сапарынын алкагында 2026-жылдын 24-сентябрында Монголиянын Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасы Нэргуйн Мягмар менен жолугушту.Т. Оторбаев КР БШКнын төрагасы Тынчтык Шайназаровдун саламын жолдоп, «Саясий каржылоонун ачыктыгы жана көзөмөлү» аттуу эл аралык тегерек столго катышууга чакыргандыгы үчүн ыраазычылык билдирди.Ошондой эле ал Монголиянын Башкы шайлоо комиссиясынын өкүлдөрүн 2027-жылдын январында өтө турган Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоого байкоочу катары катышууга чакырды.Өз кезегинде Н. Мягмар ыраазычылык билдирип, эки уюмдун ортосундагы кызматташтыктын алкагында тажрыйба алмашуу жүргүзүлүп жатканын, ошондой эле Монголияда жана Кыргыз Республикасында өтүүчү шайлоо процесстерине өз ара байкоо жүргүзүү туруктуу негизде ишке ашырылып келе жатканын белгиледи.Монголиянын Башкы шайлоо комиссиясы менен Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы 2015-жылы Өз ара түшүнүшүү жөнүндө меморандумга кол коюлгандан бери активдүү кызматташып келет.