Башкы Жаңылыктар Майыптыгы бар адамдардын эл аралык күнү: Жергиликтүү кеңештерге …

Майыптыгы бар адамдардын эл аралык күнү: Жергиликтүү кеңештерге шайлоонун жыйынтыгы боюнча шаардык кеңештерге 26 майыптыгы бар жаран депутат болуп шайланды

04-Дек, 2024

2024-жылдын 17-ноябрында өткөн жергиликтүү кеңештерге шайлоонун жыйынтыгы боюнча 26 майыптыгы бар жаран шаардык кеңештерге депутат болуп шайланды, бул мурдагы шайлоолордогу кѳрсѳткүчтѳн кыйла жогору, ал учурда болгону 4 гана депутат болгон. Бул прогресс саясий партияларга талапкерлердин тизмесине кеминде бирден майыптыгы бар адамды киргизүүгө милдеттендирүүчү мыйзамдык чаралардын негизинде мүмкүн болду («Жергиликтүү кеңештердин депутаттарын шайлоо жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 49-беренеси).

Майыптыгы бар адамдардын шайлоо укуктарын ишке ашыруу үчүн Кыргыз Республикасында бир катар чаралар, биринчи кезекте мыйзамдык чаралар киргизилген.

Алсак майыптыгы бар шайлоочулардын негизги укуктары төмөнкүлөрдө камтылган:

• Кыргыз Республикасынын Конституциясында;

• «Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдардын укуктары жана кепилдиктери жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамында (2008-ж.);

• Эл аралык келишимдерде, атап айтканда:

- Адам укуктарынын жалпы декларациясы (1948);

- Жарандык жана саясий укуктар жөнүндө эл аралык пакт (1994-жылы ратификацияланган);

• - Майыптардын укуктары жөнүндө конвенцияда (2019-жылы ратификацияланган).

• «Кыргыз Республикасынын Президентин жана Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоо жөнүндө» конституциялык Мыйзамда;

• «Кыргыз Республикасынын референдуму жөнүндө» конституциялык Мыйзамда;

• «Жергиликтүү кеңештердин депутаттарын шайлоо жөнүндө» мыйзамда;

• «Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү жарандардын шайлоо укуктарын ишке ашырууну камсыз кылуу жөнүндө» КР БШКнын жобосунда.

Аталган ченемдик укуктук актыларга ылайык, майыптыгы бар жарандар тике жана жашыруун эркин билдирүү аркылуу бирдей шартта добуш берүүгө катышып, шайлоого жана шайланууга бирдей укуктарга ээ.

Майыптыгы бар шайлоочулардын укуктарын коргоо боюнча ченемдик укуктук актылардын жогоруда көрсөтүлгөн нормаларын аткарууда, 2017-жылдан тартып Кыргыз Республикасынын Борбордук шайлоо комиссиясында ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдардын шайлоо укуктарын камсыз кылуу боюнча курамына мамлекеттик органдардын өкүлдөрүнѳн тышкары, ошондой эле майыптыгы бар адамдардын бирикемелеринин жана майыптыгы бар адамдар менен иштеген уюмдардын өкүлдөрү кирген Жумушчу топ иштѳѳдѳ. Бул ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдар үчүн чыныгы зарыл болгон даректүү чараларды иштеп чыгуу үчүн өзгөчө маанилүү.

Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдардын шайлоо укуктарын толук ишке ашырууну камсыз кылуу боюнча чаралардын комплекси төмөнкүлөрдү камтыйт:

Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочуларды эсепке алуу үчүн мыйзамдарга социалдык өнүктүрүү чөйрөсүндөгү атайын ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган Борбордук шайлоо комиссиясына жыл сайын 1-февралга жана 1-августка карата бардык жеке маалыматтарын көрсөтүү менен ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү шайлоочулардын иш жүзүндөгү саны жөнүндө маалымат берүү талабы киргизилген.

Бул маалымат майыптыктыгынын түрүн жана талап кылынган жардамды көрсөтүү менен ар бир шайлоо участогуна мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардын муктаждыктарынын картасын түзүү үчүн негиз болот (шайлоо участогуна жеткирүү – социалдык такси, шайлоо участкасында жардам көрсөтүү, добуш берүү үчүн бюллетендин атайын форматы, пандустардын, чакыруу кнопкаларынын, тактилдик белгилердин, жетиштүү жарыктандыруунун, добуш берүүчү кабиналарда лупалардын болушу).

2024-жылдын 1-августуна карата муктаждыктар картасына шайлоо күнү шайлоо участкасында жардамга муктаж 18 541 мүмкүнчүлүгү чектелген шайлоочу киргизилген. Алардын ичинен 9385 (50,6%) эркектер, 9156 (49,4%) аялдар. Курактык категориялары боюнча: 18-30 жаштагылар - 4030, 31-60 жаштагылар - 9512, 60 жаштан жогоркулар - 4999 адам.

Шайлоо мыйзамдарында ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдар үчүн шайлоо участкаларынын жеткиликтүүлүгүн камсыз кылуу боюнча так талаптар белгиленген. Шайлоо комиссиялары жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен биргеликте добуш берүү үчүн жайлардын жеткиликтүүлүгүн такай баалап турушат. Шайлоо участкасынын имаратынын кире беришинде пандус бар же жок экендиги жөнүндө маалымат муктаждыктар картасына жазылат.

Шайлоо күнү мүмкүнчүлүгү чектелген шайлоочуларга ыктыярдуу жардамдар көрсөтүлүп, жергиликтүү бийлик өкүлдөрү транспорт менен камсыз кылууда. Добуш берүүчү жайларды ылайыкташтыруу жана шайлоо участкаларын жеткиликтүү кылуу инклюзивдүү шайлоо процессин түзүүнүн маанилүү элементтери болуп саналат.

Белгилей кетсек, шайлоо участкаларын пандустар менен камсыз кылуу кыйла жогорулады: 2017-жылы 27%, 2019-жылы - 43%, ал эми 2024-жылы жергиликтүү кеңештерге шайлоодо 87%га жеткен (2438 шайлоо участогунун ичинрен 2102 участогуна пандустар орнотулган).

Мындан тышкары, мүмкүнчүлүгү чектелген жарандар үчүн шайлоо участкаларынын жеткиликтүүлүгүн камсыздоо бул шайлоо участкалары жайгашкан билим берүү, маданият, саламаттыкты сактоо мекемелеринин жана административдик имараттардын жеткиликтүүлүгүн жакшыртууга жардам берет.

2024-жылы шайлоо мыйзамдарында шайлоо участкаларынын пандустарынын белгиленген стандарттарга жооп берүүсүн камсыз кылуу боюнча нормалар киргизилген. Бул норманын аткарылышы прокуратуранын кѳзѳмѳлүндѳ турат жана объектилерде орнотулган пандустардын сапатын жогорулатуунун укуктук негизи болуп калды.

Көрүүсү начар шайлоочулар катталган шайлоо участокторуна Брайль шрифти менен атайын бюллетендер жана трафареттер жөнөтүлдү. 2024-жылы Брайль арибинде 983 бюллетень чыгарылган:

• 749 – шаарлардагы участкалар үчүн,

• 234 – айылдардагы участкалар үчүн.

Добуш берүүчү кабиналар коляска менен жүргөн шайлоочулар үчүн ылайыкташтырылган. Добуш берүүнүн купуялуулугун камсыздоо үчүн алар трафареттер, лупа, кошумча жарыктандыруу жана отургучтар менен жабдылган.

Жергиликтүү кеңештерге орун-жайдан тышкары добуш берүү мүмкүнчүлүгү уюштурулуп, аны мүмкүнчүлүгү чектелген 1979 шайлоочу пайдаланды.

Борбордук шайлоо комиссиясы майыптыгы бар шайлоочуларга атайын форматтар аркылуу шайлоолор жөнүндө маалымат берет. Бул максаттар үчүн Брайль шрифтин колдонуу менен ыңгайлаштырылган плакаттар жана брошюралар даярдалат. Бардык маалыматтык видеолор субтитрлер же сурдокотормо менен коштолуп, угуусу начар адамдар үчүн жеткиликтүүлүктү камсыз кылат.

Ошондой эле, майыптыгы бар шайлоочуларды маалымдоо үчүн, майыптыгы бар талапкерлер үчүн жана майыптыгы бар шайлоочулар үчүн жеткиликтүү форматта маалыматтык китепчелер даярдалган.

Бул маалыматтык китепчелер алдыдагы жергиликтүү кеңештердин депутаттарын шайлоолор боюнча түшүндүрүү иштерин жүргүзүү максатында мүмкүнчүлүгү чектелген жарандардын эң ири бирикмеси болгон “Кыргыз азиздер жана дүлөйлөр коому” коомдук бирикмесине тапшырылды.

Шайлоо мыйзамдары талапкерлерди, саясий партияларды ѳздѳрүнүн үгүт материалдарына жалпы тираждын кеминде 1% өлчөмүндө тѳмѳндѳгү атайын форматтарды киргизүүгө милдеттендирет:

• сурдокотормосу жана субтитрлери бар видеороликтер – угуусу начар шайлоочулар үчүн,

• Брайль шрифиндеги басма материалдары - көрүүсү начар шайлоочулар үчүн.

Шайлоону даярдоо жана өткөрүү мезгилинде БШКнын колл-борбору иштеп турду, анда 10го чейин майыптыгы бар жарандар эмгектенүүдѳ. Ошондой эле WhatsApp номери аркылуу шайлоочулар менен видеобайланыш түзүлүп, угуу жана сүйлөө мүмкүнчүлүгү чектелген шайлоочулар жаңдоо тилинде суроолоруна жооп алышты.

БШКнын расмий сайтында майыптыгы бар шайлоочулар үчүн атайын веб-баракча түзүлүп, ал дайыма жаңыланып турат.

Шайлоо комиссияларында ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген 38 адам иштейт:

• БШКнын аппаратында 131 кызматкердин ичинен 2 адам майыптыгы бар кызматкер,

• 56 аймактык комиссиясынын 650 мүчөсүнүн ичинен 2 мүчөсү майыптыгы бар адам,

• 2438 участкалык шайлоо комиссиясынын 30503 мүчөсүнүн ичинен 34 мүчѳсү майыптыгы бар адамдар.

Мына ушул чаралардын бардыгы майыптыгы бар жарандардын шайлоого катышуусу үчүн жеткиликтүү жана инклюзивдүү чөйрөнү түзүүнүн маанилүүлүгүн көрсөтүп турат. Шайлоо процессинин инклюзивдүүлүгүн камсыз кылуу КР БШК тарабынан жүргүзүлүп жаткан реформанын беш негизги багытынын бири болуп эсептелет.

Башка жаңылыктар

Бардык жаңылыктар
Кыргызстанда шайлоо системасы жалпы республикалык тестирлөөдөн өтүүдө
18-Ноя, 2026

Кыргызстанда шайлоо системасы жалпы республикалык тестирлөөдөн өтүүдө

Бүгүн, 18-ноябрда, өлкө боюнча Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоого даярдыктын алкагында шайлоо инфраструктурасын жалпы республикалык тестирлөө жүргүзүлүүдө. Президенттик шайлоо 2027-жылдын 27-январына белгиленген.Тестирлөө өлкө боюнча 2 492 шайлоо участогун, ошондой эле Бишкек шаарындагы «Дордой Плаза» соода борборунда жайгашкан аралыктан добуш берүү участогун камтыйт.Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясынын төрагасы Тынчтык Шайназаров аталган участокко барып, аралыктан добуш берүү тартибин көрсөтүп, журналисттердин суроолоруна жооп берди.Тестирлөөнүн негизги максаты — шайлоо инфраструктурасынын жана техникалык жабдуулардын алдыдагы президенттик шайлоого даярдыгын текшерүү.
Кененирээк билүү >>
КР БШКсы Rise Up Kyrgyzstan жаштар демилгелүү тобу менен кызматташуу жөнүндө меморандумга кол койду
17-Ноя, 2026

КР БШКсы Rise Up Kyrgyzstan жаштар демилгелүү тобу менен кызматташуу жөнүндө меморандумга кол койду

17-ноябрда Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясында БШКнын алдындагы Жарандык билим берүү жана шайлоо технологиялары борбору (ЖБШТБ) менен Rise Up Kyrgyzstan жаштар демилгелүү тобунун ортосунда кызматташуу жөнүндө меморандумга кол коюлду. Кызматташтык «Жаштардын тандоосу - келечек биздин колубузда» аттуу билим берүү демилгесин ишке ашырууга багытталган.Программа студенттердин жарандык жана шайлоо сабаттуулугун жогорулатууга, сынчыл ой жүгүртүүсүн жана медиасабаттуулугун өнүктүрүүгө багытталган. Ал 2026-жылдын 18-ноябрынан 18-декабрына чейин Бишкек шаарында өткөрүлүп, борбор калаадагы сегиз жогорку окуу жайынан 40 студентти камтыйт.Катышуучуларды шайлоо мыйзамдары, шайлоо укуктары жана добуш берүү жол-жоболору боюнча лекциялар, семинарлар жана практикалык сабактар, ошондой эле медиасабаттуулук жана жалган маалыматтарга каршы аракеттенүү боюнча тренингдер күтөт. Программанын жыйынтыгында университеттер аралык сынак өткөрүлүп, анда студенттерден түзүлгөн сегиз команда өз демилгелерин сунуштайт.Бул жаштар демилгесинин автору жана демилгечиси - Rise Up Kyrgyzstan тобу. Анын өкүлдөрү демилгенин концепциясын иштеп чыгып, иш-чаралардын календардык планын даярдап, кызматташуу сунушу менен КР БШКга кайрылышкан.Меморандумга БШКнын алдындагы ЖБШТБнын директору Анара Бейшембаева жана Rise Up Kyrgyzstan тобунун жетекчиси Нурмира Мурзакматова кол коюшту.«Жаштардын шайлоо процесси тууралуу билимин кеңейтүүгө болгон умтулуусун кубаттайбыз. Бул демилгенин өзгөчөлүгү - аны жаштардын өздөрү иштеп чыгышкан. Борбор зарыл болгон эксперттик жана усулдук колдоо көрсөтүүгө даяр», - деп белгиледи А. Бейшембаева.«Жаштар ишенимдүү маалымат алып, өздөрүнүн жарандык укуктары менен милдеттерин билип, коомдук турмушка аң-сезимдүү катышуусу биз үчүн маанилүү. Биздин демилгебиз колдоо тапканына кубанычтабыз», - деп баса белгиледи Н. Мурзакматова.2026-жылдын ноябрь айында Rise Up Kyrgyzstan тобу аталган демилгени Берлин шаарында өткөн Germany & Central Asia 2027 эл аралык форумунда да тааныштырган. Германиянын Copernicus Berlin уюму демилгеге кызыгуу билдирип, аны эл аралык аудиторияга чыгарууга сунуштаган.Тараптардын кызматташтыгы Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык, ыктыярдуулук, өз ара урматтоо, ачыктык жана саясий бейтараптуулук принциптеринин негизинде жүргүзүлөт. Демилге билим берүү мүнөзүнө ээ.
Кененирээк билүү >>
Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкерлерди көрсөтүү мөөнөтү аяктады
13-Ноя, 2026

Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкерлерди көрсөтүү мөөнөтү аяктады

Бүгүн, 13-ноябрда, Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкерлерди көрсөтүү үчүн белгиленген мөөнөт аяктады. Алдын ала жыйынтыктар боюнча, президенттик шайлоого катышууга 11 адам ат салышууда.Учурда талапкерлерди колдоо максатында шайлоочулардын электрондук кол тамгаларын чогултуу уланууда. Бул этап 2026-жылдын 8-декабрына чейин созулат. Мыйзамдарга ылайык, каттоодон өтүү үчүн ар бир талапкер кеминде 30 миң шайлоочунун кол тамгасын чогултууга тийиш.Каттоодон өтүү үчүн зарыл болгон документтерди кабыл алуу 2026-жылдын 13-декабрына чейин уланат. Талапкерлер жана алардын ыйгарым укуктуу өкүлдөрү жетишпеген документтерди белгиленген тартипте тапшыра алышат.Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкерлерди каттоо 2026-жылдын 23-декабрына чейин жүргүзүлөт.Эскерте кетсек, Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоо 2027-жылдын 27-январына белгиленген. 
Кененирээк билүү >>
КР БШКсы Президенттин кызмат ордуна талапкерлердин ыйгарым укуктуу өкүлдөрүн каттады
12-Ноя, 2026

КР БШКсы Президенттин кызмат ордуна талапкерлердин ыйгарым укуктуу өкүлдөрүн каттады

Кыргыз Республикасынын Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы бүгүн, 12-ноябрдагы жыйынында Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкерлер Адылов Бакытбек Адыловичтин жана Сооронкулова Клара Сыргакбековнанын ыйгарым укуктуу өкүлдөрүн каттады.Адылов Бакытбек Адыловичтин шайлоо маселелери боюнча ыйгарым укуктуу өкүлү - Исматуллаев Эркин Эргашходжаевич.Сооронкулова Клара Сыргакбековнанын шайлоо маселелери боюнча ыйгарым укуктуу өкүлү - Джурабаева Гульнар Курашбековна, каржы маселелери боюнча ыйгарым укуктуу өкүлү - Суранова Перизаткан Юлдашалиевна.Талапкерлердин ыйгарым укуктуу өкүлдөрүнө белгиленген үлгүдөгү каттоо күбөлүктөрү берилет.
Кененирээк билүү >>