Бүгүн – 2022-жылы 7-июнда Борбордук шайлоо комиссиясында Германия менен Кыргызстандын ортосунда дипломатиялык мамилелердин 30 жылдыгынын алкагында Германиянын жана Кыргызстандын шайлоо укугу боюнча семинар өткөрүлдү. Иш-чара БШК тарабынан Фридрих Эберт атындагы Фонддун Кыргызстандагы өкүлчүлүгү менен бмргеликте эл аралык эксперт Ян Бушту чакырып, уюштурулду.
Ян Буш демократиялаштыруу жана укук үстөмдүгү маселелери боюнча эл аралык эксперт болуп саналат жана парламентти изилдөө тармагында адистешкен. Чыгыш Европада жана КМШ өлкөлөрүндө иштеп, чоң тажрыйбага ээ болгон.
Иш-чара жарандардын, шайлоочулардын, шайлоо комиссияларынын мүчөлөрүн жана шайлоо процессинин катышуучуларынынукук маданиятын жогорулатуу тармагындагы иштерди уюштуруу, координациялоо жана камсыздоо максатында КР БШКнын Жарандык билим берүү жана шайлоо технологиялары борборунун ишмердигинин алкагында өткөрүлдү.
Семинар БШК мүчөлөрүнүн, КР Жогорку Кеңешинин депутаттарынын, КР мамлекеттик органдарынын, саясий партияларынын, жарандык коомдун уюмдарынын өкүлдөрүнүн, көз карандысыз эксперттердин, жогорку окуу жайларынын (КУУ, КМЮУ, КРСУ, КРПМБА) өкүлдөрүнүн жана студенттеринин катышуусунда өттү.
Өзүнүн куттуктоо сөзүндө КР БШК төрагасы Н. Шайлдабекова шайлоолордун аралыгындагы мезгилде шайлоо мыйзамдарын өркүндөтүү боюнча сунуштарды иштеп чыгуу БШКнын негизги максаты болуп саналарын белгиледи. Бул максатта БШК шайлоо мыйзамдарын өркүндөтүү боюнча чараларды талкуулоо үчүн аянтча уюштурат жана ведомстволор аралык жумушчу топ түзөт
Шайлоо мыйзамдарын өркүндөтүү боюнча ведомстволор аралык жумушчу топко мамлекеттик органдардын, саясий партиялардын, жарандык коомдун уюмдарынын өкүлдөрү, көз карандысыз эксперттер чакырылган.
Ушуга байланыштуу эл аралык тажрыйбаны, атап айтканда, Германиянын Федеративдүү Республикасынын шайлоо укугунун тажрыйбасын окуп-үйрөнүү Кыргыз Республикасынын шайлоо мыйзамдарын өркүндөтүү боюнча сунуштарды иштеп чыгууда пайдалуу болмокчу.
Өзүнүн куттуктоо сөзүндө Германиянын КРдеги Элчиси Габриэла Геллил жаштардын бул семинарга катышып олтургандыгы жана бул маселеге кызыккандыгы аны кубандырып жатканын белгиледи.
“Биздин мамлекеттер тарыхый, социалдык, маданият жана башка өңүттөрүндө айырмаланышы мүмкүн. Ошондой болсо дагы, айырмачылыктарга карабастан, биз бири-бирибизди байытып, тааныша алабыз. Бүгүнкү иш-чара Фридрих Эберт атындагы Фонддун аркасы менен билим алуу жана тажрыйба бөлүшүү мүмкүнчүлүгүн түзүүдө”, - деди дипломат.
Фридрих Эберт атындагы Фонддун өкүлчүлүгүнүн региондогу директору Филипп К. Ян Германиянын шайлоо укугу бир орунда турбасын, ал дайыма өнүгүп тураарын, ошондуктан эки мамлекеттин депутаттарын шайлоонун аралаш тутумунун өзгөчөлүктөрүн салыштыруу пайдалуу болот деп айтты.
Эл аралык эксперт Ян Буш Бундестаг депутаттарын шайлоонун аралаш тутумунун жана шайлоону уюштуруунун өзгөчөлүктөрү тууралуу айтып берди. Германиянын депутаттарын шайлоонун аралаш тутумунун Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоонун аралаш тутуму менен кээ бир окшош өңүттөрү бар. Ошону менен бирге төмөнкүдөй олуттуу айырмачылыктары бар: Бундестагды шайлоодо почта аркылуу добуш берүү мүмкүнчүлүгү бар, шайлоо даттанууларын кароо тартиби жана мөөнөттөрү (5 жылга чейин), Федералдык шайлоо комиссиясынын төрагасын оо тартиби (ички иштер министри тарабынан дайындалат) ж.б.
КР Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоо тартиби тууралуу презентация болуп, анда шайлоонун аралаш тутумунун өзгөчөлүктөрү тааныштырылды.
Дискуссия бөлүгүндө Жогорку Кеңештин депутаттары, прокуратура, Ички иштер министрлигинин, Санариптик ѳнүктүрүү министрлигинин өкүлдөрү, көз карандысыз эксперттер жана жогорку окуу жайларынын студенттери тарабынан суроолор берилди.
Маалымат үчүн: Фридрих Эберт атындагы Фонд (FES) Германиянын 1925-жылы негизделген учурдан тартып социал-демократия идеяларына берилген бай тажрыйбасы бар эски саясий фонддорунун бири болуп саналат. Өзүнүн калыптанышы жана миссиясы жагынан фонд демократиялык жол менен шайланган Германиянын биринчи президенти Фридрих Эберттин саясий мурасына милдеттүү.
Маалымат үчүн: ГФР парламенти – бундестагда 2002-жылдан тартып 598ден кем эмес депутат бар. Ал аралаш тутум боюнча түзүлөт: орундардын жарымы (299) 299 бир мандаттуу округда б.а. мажоритардык тутум боюнча добуштардын жөнөкөй көпчүлүгүн алып, шайланган талапкерлерге берилет.
Мандаттардын экинчи жарымы тигил же бул партия канча добуш алганына жараша партиялык тизмелер боюнча бундестагга өткөн талапкерлердин ортосунда бөлүштүрүлөт. Бундестагга шайлоо үчүн партия өз талапкерлеринин ичинен жерлер боюнча партиялык тизмелерди түзөт: 16 жердеги партиялык бөлүмдөрдүн ар бири өз тизмесин түзөт.
Германиянын жарандары почта аркылуу же болбосо добуш берүү күнү тикелей добуш бере алышат.
КР БШК аппаратынын маалымат бөлүмү
