КР Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук шайлоо комиссиясы 2021-жылдын 11-апрелине дайындалган жергиликтүү кеңештердин депутаттарын шайлоого даярдык көрүүнүн алкагында саясый партиялардын өкүлдөрү үчүн киришүү семинарын өткөрдү.
БШК төрайымы Н. Шайлдабекова агитациялык учурдун жаңылыктарына токтолду.
“Бул жергиликтүү шайлоолордун процессинде кандай жаңылыктар бар? Жаңылык – бул ден соолугунан кемтилгеси бар жарандар үчүн атайын форматтарда агитациялык материалдардын болуу талабы. Бул боюнча мыйзам мындай талап коет, талапкерлердин жана партиялардын агитациялык материалдарынын 1 пайыздан кем эмес көлөмү Брайль шрифти менен басылып, көрбөгөн жарандарыбыз үчүн аудио жазуулар, сурдокотормо, роликтерде субтитр менен котормо болушу керек. Бул алдыга карай чоң кадам болуп эсептелет, анткени ден-соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелүү жарандарыбыз талапкерлер тууралуу маалыматтарды толугу менен ала алышат. Өткөн парламенттик жана президенттик шайлоолордо мындай эрежелер сакталды.
Жергиликтүү кеңештерге бул жолку шайлоолордогу дагы бир жаңылык, көчөлөрдө жана стадиондордо маданий-массалык иш-чараларды өткөрүүгө тыюу салынат. Мындай тыюулар шайлоочунун эркин калыптандыруу процессинде финансылык мүмкүнчүлүктөрдүн таасирин чектөө үчүн киргизилип жатат.
Жаңы бирок өзүн жакшы жагынан көрсөткөн агитациянын форматы – бул дебаттар. Дебат процессиндеги айрым кемчиликтерге карабастан, жарандар дебатка активдүүлүк менен көз салып турушаарын биз байкадык. Эми ушундай дебаттар биринчи жолу жергиликтүү шайлоолорго да киргизилет. Ошондуктан азыртан даярданыш керек, балким дебаттар партиялардын лидерлеринин ортосунда өтүшү мүмкүн. Азыр дебаттардын формасын талкуулоо жүрүп жатат, алар тематикалык же талапкерлердин категориялары же болбосо аралаш өтүшү ыктымал.
Ошол эле учурда дебаттардын эрежелерин сактоо зарыл. Президенттик да, парламенттик да шайлоолордо байкоо жүргүзгөн ЕККУ ДИАУБ миссиясы дебаттар ар бир партиянын өлкөдөгү проблемаларды кантип чечүүнүн жолдору тууралуу талаш-тартыштарынын, аларды чечүү жолдору тууралу дискуссияларынын ордуна жеке адамдар ортосундагы талаштарга айланганын белгиледи. Мындай эреже бар: бекер эфирдик убакытты атаандаштардын ар-намысына акаарат келтире турган терс маанайдагы маалымат таратууга, же башка талапкерлер тууралуу терс көз караш жараткан пикирлер үчүн, же башка талапкерлерге артыкчылык берген маалыматтарды таратууга колдонбош керек.”, - деди төрайым.
КР БШК төрайымы Н. Шайлдабекова шайлоочуларга талапкерлер тууралуу ишенимдүү маалыматтарды берүү зарылдыгын баса белгиледи.
“Талапкерлердин маалыматтарынын ишенимдүүлүгү үчүн жоопкерчилик – бул абдан маанилүү. Буга болушунча так мамиле кылуу зарыл. Шайлоо процесси – татаал процесс, анткени жогорку муниципалдык жана мамлекеттик кызматтарга шайлоо процесси жүрөт, ошондуктан башка мамлекеттин жарандуулугунун жоктугу жөнүндө декларациянын салмагы абдан жогору. Башка мамлекеттердин жарандуулугу жок деп жазган талапкерлерге биз алдын ала ишенебиз. Бирок кандайдыр бир маалыматтар болуп калса, алар ыйгарым укуктуу органдар тарабынан текшерүүгө дуушар болушат”, - деди ал.
Катышуучуларга жергиликтүү кеңештерге талапкерлерди көрсөтүүнүн тартиби жөнүндө жана аларды каттоо тууралуу маалымат берилди. “Шаардык кеңештердин депутаттыгына талапкерлерди көрсөтүү шайлоо дайындалган күндөн тарта башталып, шайлоого 40 календарлык күн калганда, айылдык кеңештерге шайлоо күнүнө 30 календарлык күн калганда бүтөт. Талапкерлерди көрсөтүү укугу шаардык кеңештер үчүн саясый партияларга; айылдык кеңештер үчүн саясый партияларга жана өзүн-өзү көрсөткөн жарандарга тиешелүү. Шаардык кеңештерге талапкерлердин тизмесин түзүүдө бир жыныстагы адамдардын болушу 70 пайыздан ашпашы керектигин, ошол эле учурда саясый партиялар тарабынан көрсөтүлгөн талапкер аялдардын жана эркектердин тизмедеги кезектериндеги айырмачылык эки позициядан ашпашы керектигин саясый партиялар эске алышы зарыл”, - деп билдирди КР БШКнын укуктук камсыздоо бөлүмүнүн башчысы Шаршеналы уулу Адилет.
Мындан тышкары финансылык ачыктык, талапкерлердин жана саясый партиялардын шайлоо фонддоруна каражаттардын түшүүсү жана аларды чыгымдоолор, шайлоо комиссиялары карай турган талаш-тартыштар тууралуу да маалымат берилди.
БШКнын маалыматттарды программалык-техникалык камсыздоо жана коопсуздук бөлүмүнүн башчысы Аскар Акимбаев катышуучуларды шайлоочулардын тизмеси жөнүндөгү статистика жайгашкан “Тизме” электрондук порталы, ошондой эле добуш берүүнүн жыйынтыгынын порталы – Маалыматтык шайлоо системасы (МШС) менен тааныштырды.
“Мурда “Тизме” порталында шайлоочулардын тизмеси шайлоо алдындагы убакытта гана жайгашчу, бирок бул чечим өзгөрүлүп, тизме дайыма жеткиликтүү боло турган болду. Ал жакта шайлоочулардын тизмеси жөнүндө статистика бар, ресурс шайлоо кампанияларын пландоо үчүн пайдалуу, электоралдык чөйрөнүн динамикасы боюнча аналитикалык бөлүм да бар”, - деди ал.
БШКдан окутуу иш-чаралары республиканын бардык облустарындагы шайлоо процессинин бардык катышуучулары үчүн өткөрүлүп турарын билдиришти.
БШК Маалыматтык бөлүмү
