КР шайлоо жана референдум боюнча борбордук шайлоо комиссиясынын башчысынын 2021-жылдын 10-январына белгиленген Кыргыз Республикасынын Президентин мөөнөтүнөн мурда шайлоодо колдоо көрсөтүү мүмкүнчүлүгүн баалоо боюнча ПРООНдун миссиясы менен жолугушуусу болуп өттү. Кыргыз Республикасынын шайлоо системасын демократизациялоо процессин ар тараптан колдоо көрсөткөнүнө КРнын БШКнын башчысы Н.Шайлдабекова ыраазычылык билдирди.
- айлоо процессинин инклюзивдүүлүгүн камсыздоо алкагында ПРООН тарабынан алгачкы жолу Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары жашаган жарандардын укугун камсыздоодо чоң жумуш аткарылды. Ведомство аралык атайын “мобилдик топтор” түзүлүп, жарандарды консулдук каттого тургузуу жана биометрикалык маалыматтарды чогултуу боюнча 5 чет өлкөнүн 35 шаарында маалыматтык-түшүндүрүү иштери жүргүзүлдү. Кыргыз Республикасында жана чет өлкөдө жашаган жарандар үчүн акысыз “ишеним телефондору” иштеди. Ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелүү жарандар колл-борборлорго оператор катары тартылганын өзгөчө көңүлгө алууга болот. Аткарылган иштердин натыйжасында чет өлкөлөрдөгү шайлоочулардын тизмеси 13 321ден 32 602 шайлоочуга көбөйтүлдү», - деди КР БШКнын башчысы, бул ишти Кыргыз Республикасынын Президентин кезексиз шайлоонун алкагында улантуу маанилүү экендигин баса белгиледи. Борбордук шайлоо комиссиясы тарабынан жаштардын жана аялдардын шайлоого катышуусун күчөтүү боюнча ишке ашкан аракеттер жарыяланды. “2019-жылы мыйзамдуу бекитилген аялдар үчүн 30% квотаны эске алып 2021-жылдын апрелине белгиленген 448 жергиликтүү кеңештин депутаттарын шайлоодо консолидациялангандыгын, КР БШК аялдардын өлкөнүн саясий турмушуна катышуусун жогорулатуу боюнча чараларды күчөтүүнү пландаштырууда. Ошондой эле, ден-соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген жарандардын укуктарын камсыз кылуу боюнча бир топ иштер жасалды. Жергиликтүү бийлик майыптар үчүн шайлоо участкаларынын жеткиликтүүлүгүн камсыз кылат. Ошондой эле, ДМЧА үчүн сайттардын жеткиликтүүлүгүн камсыздоо прокуратура тарабынан көзөмөлдөнөт », - деп белгиледи Н.Шайлдабекова. Жолугушууда республиканын шайлоо тутумун, анын ичинде шайлоочуларды идентификациялоо үчүн жабдууларды ПРООНдун колдоосу белгиленди. 2020-жылдагы пандемияга байланыштуу, парламенттик шайлоондо шайлоочуларды идентификациялоочу жабдыктарды жаңыртуу мүмкүн болгон жок, бирок бүгүнкү күндө курама шаймандардын жалпы муктаждыктын 1/5 бөлүгүн сатып алуу пландаштырылууда. Ошондой эле, шайлоо мыйзамдары, АБСнын иштеши жана участкалык шайлоо комиссияларынын мүчөлөрү үчүн биометрикалык идентификациялоочу жабдуулар боюнча масштабдуу тренингдерди өткөрүү, талкууланды. Өткөн парламенттик шайлоону даярдоодо ПРООНдун колдоосу менен камсыздалган шайлоо процессиндеги каржылык ачык-айкындуулук маанилүү учур болду. “Партиялардын, жалпыга маалымдоо каражаттарынын жана жарандык коомдун өкүлдөрү үчүн каржылык ачыктыкты камсыз кылуу боюнча окуу иш-чаралары уюштурулду. Бүгүнкү күндө фискалдык органдар декларацияда көрсөтүлгөн кирешелеринен көбүрөөк өлчөмдө салым кошкон адамдардан акча каражаттарынын келип чыгуу булактарын текшерип жаткандыктан, бул иш мультипликативдик натыйжа берет. Процедуралык пункттарды иштеп чыгуу үчүн шайлоо өнөктүктөрүнүн каржылык ачык-айкындуулугу боюнча иш алдыдагы президенттик өнөктүккө ылайыкташтырылып жатат», - деди КР БШКнын башчысы. Парламенттик шайлоону талкуулоонун жүрүшүндө Коопсуздук Кеңешинин жана шайлоону өткөрүү боюнча республикалык штабдын отурумдарында добуштарды сатып алуу жана административдик ресурстарды колдонуу коркунучу жөнүндө БШК өз убагында эскерткендиги белгиленди. Ошол эле учурда, укук коргоо органдары шайлоо учурунда келип түшкөн мыйзам бузуулардын белгисине таянып, тергөө иштерин аягына чыгарышкан жок.
«Эгерде биз ички жана тышкы тобокелчиликтер жөнүндө айта турган болсок, анда добуш берүүнүн ишенимдүү натыйжаларын камсыз кылуу менен, ички тобокелдиктер жок кылынат, кезек шайлоочуларга пара берүү жана административдик ресурстарды пайдалануу сыяктуу тышкы тобокелдиктерди жөнгө салууга туура келет. Добуштарды саноонун ишенимдүүлүгү добуштарды сатып алуунун жогорку деңгээлине алып келди. Бүгүнкү күндө Өкмөт менен шайлоо мыйзамдарын бузууга натыйжалуу чара көрүүгө басым жасоо менен, шайлоо комиссияларына президенттик шайлоону өткөрүүгө көмөктөшүү үчүн Штаб түзүлөт деген келишим түзүлдү », - деди КР БШКнын башчысы. Кыргыз Республикасынын БШКнын мүчөсү Т.Шайназаров шайлоо процессинин ачык-айкындуулугун камсыз кылуу үчүн дагы күч-аракет жумшалганын белгиледи. «Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты катары мен, 10 жыл бою коомчулуктан татыктуу сын-пикирлер берилет - деп эсептедим, бирок БШКнын мүчөсү болуп КР БШКсынын башкы принциби "Бир жаран - бир добуш" экенине ынандым – деди ал.
Жолугушууда эл аралык өнөктөштөрдүн шайлоо процессинин бардык катышуучуларын жеке коргонуу каражаттары менен камсыздоосу өзгөчө талкууланды. ПРООНдун Шайлоо боюнча кеңешчиси Джанпьерро Катоцци таасирдүү жумуш чогуу аткарылды деп белгиледи.
«КР БШК тарабынан шайлоо жогорку деңгээлде өттү, муну эл аралык байкоочулардын билдирүүлөрү дагы ырастайт. Миссия ПРООН эң натыйжалуу колдоо көрсөтө турган аймактарды изилдейт. Ошондой эле донорлор тарабынан мүмкүн болуучу колдоолор талкуулоо жүргүзүлөт », - деди ал.
