Саясий партияларды өнүктүрүүнү укуктук жактан жөнгө салуу. Милдеттер жана чечүүнүн сунушталган жолдору

Туруктуу өнүктүрүү боюнча Улуттук Кеңеш тарабынан жактырылган 2018-2020-жылдарга шайлоо мыйзамдарын өркүндөтүү Стратегиясында мезгил талаптарына шайкеш келген жана саясий партиялардын калыптанып, өнүгүшү үчүн укуктук шарттарды түзгөн Кыргыз Республикасынын саясий партиялар жөнүндө мыйзамын иштеп чыгуу жана кабыл алуу боюнча чаралар каралган.

Стратегияны жүзөгө ашыруу алкагында Кыргыз Республикасынын шайлоо мыйзамдарын өркүндөтүү боюнча Жумушчу топ саясий партиялар жөнүндө мыйзамынын долбоорун иштеп чыгуунун үстүндө иштөөдө.

Конрад Аденауэр атындагы Фондунун Борбордук Азиядагы өкүлчүлүгүнүн колдоосу менен 21-22-июнда саясий партиялардын өкүлдөрүнүн, Жогорку Кеңештин депутаттарынын, БШКнын мүчөлөрүнүн, ЕККУнун (БДИПЧтин) эл аралык эксперттеринин катышуусунда “Саясий партияларды өнүктүрүүнү укуктук жактан жөнгө салуу. Милдеттер жана чечүүнүн сунушталган жолдору” деген темада кезектеги эксперттик  талкуу өтүүдө. Аны менен катар шайлоо мыйзамдарын бузгандык үчүн санкцияларды киргизүү боюнча мыйзам долбоорлору талкууланат.

Мурда партиялык ишти укуктук жактан жөнгө салуу, эл аралык тажрыйбасы маселелери боюнча кеңири форматта коомдук диалогдор өткөнүн белгилей кетүү керек.

ЕККУнун (БДИПЧтин) эл аралык эксперттери тарабынан партиялык ишти жөнгө салуунун алдыңкы тажрыйбалары баяндалды, КРдеги саясий партиялардын ишин мыйзам аркылуу жөнгө салуунун маселелери, негизги мамилелери талкууланды.

Талкуунун жүрүшүндө саясий партиялар жөнүндө мыйзамда биригүүгө эркиндик укугун сактоонун зарылдыгы жана бул укукту ишке ашырууда чектен ашкан чараларды киргизүүдөн баш тартуу жөнүндө сунуштар айтылды.

Ошону менен бирге, шайлоого катышууга жана өкүлчүлүктүү мыйзам чыгаруу органдарында иштөөгө ниеттенген партиялар партиялардын ишин каржылоонун айкындуулугуна, шайлоого баланыштуу партиялык ички чечимдерди кабыл алуунун айкындуулугуна, партиялык ички демократияны сактоого тиешелүү ж.б. бир катар талаптарды аткаруулары керек. Башка маселелердин ичинде партиялардын ишин мамлекеттик каржылоону киргизүү маселеси дагы бар.

Коомдук талкуулардын, ошондой эле эл аралык эксперттерден түшкөн сунуштардын жыйынтыктары боюнча саясий партиялар жөнүндө мыйзамдын долбоору түзүлдү, ал аталган тегерек үстөлдө талкууланууда. Тегерек  үстөлгө ЕККУнун (БДИПЧтин) шайлоолор боюнча департаментинин директору Александр Шлык баш болгон эксперттер катышууда.

Эксперттер “Жарандык платформ” коомдук бирикмеси тарабынан жүргүзүлгөн Кыргызстандагы партиялардын өнүгүүсү жөнүндө изилдөөлөрдүн жыйынтыктары баяндалды.

2018-2020-жылдарга шайлоо мыйзамдарын өркүндөтүү Стратегиясынан маалымат:

 “Жарандардын кызыкчылыктарын билдирүү жана саясий ишке ашыруу институттары жана бийликтин өкүлчүлүктүү органдарын калыптандыруу институттары катары парламенттик типтеги саясий партияларды өнүктүрүү”

Саясий партиялар калктын белгилүү-бир бөлүгүнүн саясий эркин жүзөгө ашырган демократиянын маанилүү институту болуп саналат, анын негизги максаты мыйзам менен каралган формаларда мамлекеттик ишти башкарууда катышуу болуп саналат. Саясий партиялар элдин кызыкчылыгын билдириши керек жана жарандык коомду өнүктүрүүнүн ылдамдаткычы болуп саналат.

1999-жылдын 12-июнундагы “Саясий партиялар жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы бир инсандын негизинде эмес (саясий партиянын лидери), идеологиянын негизинде анын мүчөлөрүн бириктирген жашап кетүүгө жана атаандаштыкка жөндөмдүү саясий партияларды түзүүсү жана иштөөсү үчүн шарттарды түзбөйт.

Көрсөтүлгөн стратегиялык максатка жетүү үчүн төмөнкү милдеттерди чечүү сунушталат:

Саясий партияларды өнүктүрүү үчүн укуктук шарттарды түзүү.

Милдетти ишке ашыруу үчүн саясий партияларды уюштурууга бирдиктүү талаптарды, партиялык курулуш боюнча механизмдерди жана ички партиялык жол-жоболор, шайлоолорго катышуучу жана шайлоочулардын добуштарынын белгилүү-бир пайызын алган саясий партияларды мамлекеттик колдоо формаларына карата бирдиктүү талаптарды караган “Саясий партиялар жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын жаңы редакциясын иштеп чыгуу жана кабыл алуу зарыл.

“Саясий партиялар жөнүндө” Кыргыз Республикасынын жаңы Мыйзамын кабыл алуу парламенттик типтеги саясий партияларды калыптандыруу жана өнүктүрүү үчүн мыйзамдык шарттарды түзөт.

Саясий партиялардын ишинин ачык-айкындыгын камсыз кылуу

- талапкерлер жана талапкерлердин тизмелери боюнча сунуштоо/чечимдерди кабыл алуунун ачык айкын тартибин, ошондой эле талапкерлерди/талапкерлердин тизмелерин сунуштоо боюнча (район, облус, борбор)съездди өткөрүүнүн иерархиясын белгилөө;

- саясий партиялар тарабынан коомчулук үчүн өздөрүнүн иши тууралуу отчетторду, анын ичинде финансылык отчетторду жыл сайын жарыялап туруу жөнүндө талаптарды белгилөө, ошондой эле саясий партиялардын шайлоо фондуна түшкөн акча каражаттарынынкелип чыгуу булактарын, шайлоо өнөктүгү учурунда саясий партиялардын чыгымдарын ачууга багытталган ченемдерди киргизүү.

Саясий партиялардан талапкерлердин тизмесин сунуштоодо жана бекитүүдө саясий партиялардын мүчөлөрү тарабынан чечим кабыл алуунуначык айкындыгы камсыздалууга жана партия ичиндеги коррупция жок болууга тийиш,мунун натыйжасында финансылык мүмкүнчүлүктөрдүн, башка жагымсыз факторлордун саясий

партиялардан талапкерлердин тизмесин түзүүгө жана жалпы эле шайлоо өнөктүгүнө таасир этүүсүн төмөндөтөт.

Шайлоо өнөктүгүн каржылоонун эрежелеринде добуш берүү күнүнө чейин шайлоо өнөктүгүн каржылоо булактарын табуу, шайлоодо келип түшкөн каражаттар жана чыгымдар жөнүндө деталдуу жыйынтык отчеттордужана ал отчетторду текшерүүнүн жыйынтыктары жөнүндө жарыялоо боюнча милдеттенмелер, ошондой эле өнөктүктү каржылоо эрежелеринбузуу үчүн токтоткон жана ага шайкеш келген санкциялар каралууга тийиш.

КР БШК аппаратынын маалыматтык бөлүмү