КР БШКнын төрагасы Н. Шайлдабекова 2018-жылдын 12-ноябрында “Ала-Арча” мамлекеттик резиденциясында өткөн Жаштардын республикалык конгрессинде “Жаштар жана шайлоо. Келечек үчүн жоопкерчилик” деген темада презентация менен чыгып сүйлөдү. Борбордук шайлоо комиссиясынын бул иш-чарага катышуусунун башкы максаты жаш шайлоочуларга шайлоолордо алардын добушунун маанилүүлүгү тууралуу маалымат берүү болду.
Конгресс Жаштар күнүнө арналып, ага өлкөнүн бардык региондорунан жигердүү жана демилгелүү топтордон 140тан ашык өкүл катышууда.
КР БШКнын башчысы жаш шайлоочуларды шайлоо процессинин этаптары, шайлоонун жыйынтыгынын аныктыгын жана айкындуулугун камсыздоочу шайлоочуларды биометрикалык иденттештирүүнүн технологияларын жана добуштарды автоматтык эсептөөнү пайдалануу менен жүзөгө ашырылчу шайлоонун жаңы моделинин өзгөчөлүктөрү менен тааныштырды. “Шайлоо процессин башкаруу деңгээлиндеги коррупциянын негиздери четтетилди. Шайлоонун колдонулуп жаткан модели мурдагы режимдердин учурунда орун алган “бюллетендерди таңгактап салуу” жана “карусель” сыяктуу бурмалоолорду жоюу милдеттерин чечет”.
Маалыматтык шайлоо тутуму (МШТ) тууралуу кеңири баяндалып, ал Кыргыз Республикасындагы шайлоолорго жана референдумдарга даярдануу жана аларды өткөрүү, ошондой эле аларда добуш берүүнүн жүрүшү жана жыйынтыктары тууралуу маалыматтарды чагылдырууга багытталганы айтылды.
Шайлоо бюллетендерин кабыл алып, саноочу, модеми шайлоо күнү добуш берүү аяктаган соң саат 20:00дөн кийин маалыматтарды БШКнын серверине берүүчү добуштарды автоматтык эсептөөчү урналар (АЭУ) тууралуу маалымат берилди. Борбордук шайлоо комиссиясынын серверинде АЭУнун маалыматтары топтолот жана сакталат, андан кийин маалыматтар http://ess.shailoo.gov.kg расмий порталына коюлат.
Улуттук кеңештин чечимине жана мыйзамдарга ылайык Шайлоочулардын тизмесин түзүү жана актуалдаштыруу үчүн маалыматтардын негизги булагы катары Калктын бирдиктүү мамлекеттик регистри (КБМР) түзүлгөн. Шайлоочулардын тизмеси 18 жашка толгон жана ал жаштан өткөн шайлоочулардын маалыматтары автоматтык түрдө КБМРден алып жүктөлүп түзүлөт. Бул үчүн БШК менен Мамрегистр кызматынын биргелешкен ресурсу - TIZME.SRS.KG шайлоочулардын порталы ачылган.
Ошондой эле презентацияга Шайлоо мыйзамдарын өркүндөтүү боюнча жумушчу топ өлкөнүн бардык региондорунда кеңири коомдук талкуулардын негизинде иштелип чыккан 2018-2020-жылдарга КР шайлоо жөнүндө мыйзамдарын өркүндөтүү Стратегиясы тууралуу маалымат берилди.
Стратегияга төмөнкүлөр киргизилген:
• жаштарды шайлоодо кошумча укуктук, билим институттук демилегелер аркылуу шайлоочулар жана талапкерлер катары шайлоого жигердүү катышуусун колдоо;
• жаштардын укуктук жана саясий маданиятын жогорулатуу (Жарандык бимлим берүү борбору, ЖОЖдордогу жана мектептердеги лекциялар жана семинарлар, жаш шайлоочунун клубу, мобилдик тиркемелер, электрондук окутуу, дебаттар);
• саясий партиялардын ишинин айкындуулугун жогорулатуу (парламенттик типтеги саясий партиялардын түзүлүшү үчүн укуктук ченемдер).
Бул маселелер 2020-30-жылдардагы мезгилге жаштар саясатынын концепциясынын долбооруна киргизүү үчүн сунушталды.
Талкуунун жүрүшүндө делегаттар Кыргызстандын шайлоо тутумунун кеңири чөйрөдөгү маселелерин камтышты. Маселен,
- чет өлкөдө добуш берүү процесси, бул белгилүү бир убакытты талап кылат, эмгек мигранты жумуш графиги жыш болгондуктан, андай убакытты бөлө албайт. Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары жашаган жана убактылуу жүргөн Кыргыз Республикасынын жарандары Кыргыз Республикасынын дипломатиялык жана консулдук мекемелериндеги шайлоо участокторунда добуш бере алышат, бирок шайлоочулардын тизмелерине киргизүү үчүн жарандар биометрикалык каттоодон өтүү жана консулдук эсепке туруу зарыл;
- ЖОЖдордун окутуучулары, жетекчилери тарабынан талапкердин, партиянын пайдасына администрациялык ресурсту колдонуулары тууралуу, студенттер окутуучулардын катышуусуз добуш бере ала турган кошумча шайлоо участокторун түзүү мүмкүнчүлүгү тууралуу. Бул суроолорго байланыштуу Н. Шайлдабекова ар бир жаран добуш берүү укугуна ээ жана тигил же бул талапкерге добуш берүүгө мажбурлаганга эч кимдин укугу жок экенин белгиледи. “Эгер сен добуш бербесең, сен өзүңүн келечегиңи башка бирөөлөргө ишенген болосуң!”
КР БШКнын аппаратынын маалымат бөлүмү
