2018-жылдын 5-июлунда, Кыргыз Республикасы менен Европа Кошунунун ортосунда 2016-жылы кол коюлган Келишимдин алкагында ишке ашырылып жаткан “Кыргыз Республикасынын шайлоо системасын реформалоо аркылуу демократияны чыңдоо” Программасы боюнча Байкоочу Комитеттин отуруму болуп өттү. Отурумга Байкоочу Комитеттин мүчөлөрү, Европа Кеңешинин Венециялык комиссиясынын жана БӨУ өкүлдөрү, ошондой эле баалоо миссиясынын көз карандысыз эксперттери катышты. Байкоочу Комитеттин курамына БШКнын, Европа Кошунунун, Президенттин Аппаратынын, тышкы иштер, финансы, экономика министрликтеринин, Мамкаттоонун жана жарандык коомдун өкүлдөрү кирет.
Отурумдун жүрүшүндө БШКнын төрагасы Н.К.Шайлдабекова “Шайлоо системасын реформалоо аркылуу демократияны чыңдоо - DCI-ASIE/2015/038-149 секторду реформалоо боюнча грант” Программасын ишке ашыруунун жүрүшү боюнча маалымат берди. Программанын Финансылык Келишиминин алкагында аткарылган индикаторлор боюнча маалымат берилди. Биринчи индикатор боюнча белгиленгендей, жарандардын шайлоо процессине болгон ишеним деңгээли артты, бул Гэллап Институтунун усулдары боюнча өткөрүлгөн Кыргызстандын калкын сурамжылоонун жыйынтыктары боюнча бааланды. 2015-жылдагы парламенттик, жана 2017-жылдагы президенттик шайлоолордон кийин ЮСАИДдеги өнөктөштөрдүн көмөктөшүүсү менен жарандарды жалпы улуттук сурамжылоолор жүргүзүлгөн. Бул аталган келишимдин талабы болгон, жана ал формасы жана мазмуну боюнча аткарылды.
2017-жылда 2016-жыл менен салыштырмалуу биометрикалык каттоодон өтүү боюнча жарандардын активдүүлүгү эки эседен ашуун өстү. 2017-жылдын 15-октябрына карата 3 137 595 жаран биометрикалык каттоодон өттү (2017-жылдын 1-январына карата биометрикалык каттоодон өткөн жарандардын саны 2 902 899 адамды түзгөн).
2016-жыл менен салыштырганда жарандардын биометрикалык каттоодон өтүү боюнча активдүүлүгү жогорулады – 2017-жылда өз маалыматтарын 234 696 жаран каттатты.
Буга өлкө башчысын шайлоого катышууга ниеттен тышкары, ошондой эле 2017-жылдын май айынан баштап 2017-жылдагы үлгүдөгү паспорттордун – электрондук идентификациялык карталардын ошол убакта жарандарга акысыз негизде берилүүсү, ошондой эле маалыматтарды топтоо пункттарынын кеңейтилүүсү жана маалыматтарды топтоо боюнча мобилдик топтордун пайда болуусу түрткү болду.
2017-жылдын 15-октябрына карата биометрикалык маалымат тапшырган 3 137 595 адамдын 3 025 770 шайлоочулардын тизмесине киргизилди, бул биометрикалык маалымат тапшыргандардын жалпы санынын 96,44% түзөт.
Биометрикалык маалымат тапшыргандардын калган 111 825 (3,56%) жашы 18ге жете электер болгон.
Шайлоочулардын тизмесин түзүүнүн бүткүл мезгилинде тизмеден 44 612 адам чыгарылып, анын 41 291 каза болгондуктан, жана 3 321 адам жарандыктан чыккандыктан тизмеден чыгарылды.
Тизмеге киргизилген (3 025 770) шайлоочулар менен 18 жаштагы жана андан улуу жарактуу паспорту бар жарандардын (3 768 275) санынын айырмасы 742 505 адамды түзөт.
КБМРдин негизинде шайлоочулардын тизмесин түзүү колдогу тизмелерди тактоонун жана жаңыдан топтолгон биометрикалык маалыматтардын негизинде жүргүзүлдү.
Жарандарга маалымат берүү жана маалыматтарды тактоо үчүн, шайлоочулардын тизмелерин (КБМРден автоматтык жүктөө) БШК менен МККнын биргелешкен “tizme.kg” порталына жайгаштыруу чечими кабыл алынган. Ошентип, шайлоочулардын тизмелери такай актуалдаштыруу режиминде участкалар, райондор, шаарлар жана республика боюнча берилген. Ошол эле учурда, маалыматтарды талдоо үчүн статистика, кайра байланышуу функциясы жана шайлоо дарегинин өзгөргөндүгүнө байланыштуу шайлоочунун орун которуу тарыхын чагылдыруу жайгаштырылган.
Даттанууларды берүү механизминин жеткиликтүүлүгү, даттанууларды берүү механизминин айкындыгы, коомдук отчеттор аркылуу айкындык жогорулады. Европа Кеңешинин Венеция комиссиясы менен кызматташууда Шайлоо талаштарын карап чыгуу тартиби жөнүндө Жобо иштелип чыкты, даттануулардын электрондук Реестри киргизилди, даттанууларды берүү каналдары анын ичинде электрондук жол менен, кеңейтилди, даттануулардын келип түшүүсүн, алар боюнча БШК кабыл алган чечимдер, ошондой эле, БШКнын кабыл алган чечимдерине даттануу болгон учурда соттун чечимдерин онлайн-чагылдыруу жана жаңылоо ишке ашырылды. 2017-жылдагы Президенттик шайлоонун жүрүшүндөгү даттануулар боюнча аналитикалык отчет түзүлүп, жарыяланды. ЕКнун КРдагы Өкүлчүлүгү бул индикатордун ишке ашырылуусуна баалоо жүргүзүп, 2017-жылдын декабрында анын аткарылгандыгын тааныды.
Азыркы учурда, Кыргыз Республикасынын бардык аймактарында өткөрүлгөн кеңири коомдук талкуулардын негизинде Кыргыз Республикасынын Президентинин алдындагы Шайлоо мыйзамдарын өркүндөтүү боюнча Жумушчу топ Шайлоо системасын мындан ары реформалоо Стратегиясын жана аны ишке ашыруу боюнча иш-аракеттер планын иштеп чыкты.
19-июнда өткөн кезектеги жыйынында Жумушчу топ Стратегиянын долбоорун бир добуштан жактырды. Отурум КР Президентинин Аппаратынын жетекчисинин биринчи орун басары Досалы Эсеналиевдин төрагалыгы астында БШКнын жана “Жарандык платформа” КФнун жетекчилиги, Жумушчу топтун толук курамынын катышуусу менен өттү.
26-июнда, Бишкек шаарында 2018-2020-жылдарга Кыргыз Республикасынын шайлоо мыйзамдарын өркүндөтүү Стратегиясынын долбоорунун акыркы версиясы коомдук талкууга коюлду.
Талдоонун жана өткөрүлгөн коомдук талкуулардын жыйынтыгы боюнча шайлоо укугун жана процессин өркүндөтүүнүн негизги максаттары жана багыттары иштелип чыкты.
Стратегия боюнча иштер төмөндөгүдөй бүткөрүлүүсү керек:
- Шайлоо мыйзамдарын өркүндөтүү Стратегиясын Кыргыз Республикасынын туруктуу өнүгүү боюнча улуттук кеңешинин кароосуна киргизүү жана бекитүү.
- Стратегиянын алкагында мыйзамдарга өзгөртүүлөрдү киргизүү боюнча сунуштарды Жогорку Кеңешке киргизүү.
- Жогорку Кеңеш тарабынан мыйзам долбоорлорунун пакетин 2019-жылдын күзүнөн кечиктирбестен, же 2020-жылдагы шайлоолордон бир жыл мурда кабыл алуусу (график боюнча долбоорлор 2018-жылдын июнунан, андан кийин негизги пакет 2018-жылдын июлунда, Партиялар жөнүндө жаңы Мыйзамдын долбоору – 2018-жылдын июнунда киргизилет),
- БШК жана мамлекеттик органдар тарабынан шайлоо процессин жана комиссиялар системасын, жарандык билим берүү уюмдарын оптимизациялоо боюнча чараларды көрүү.
Тышкы обзордук миссиянын көз карандысыз эксперти Паоло Раффоненин отчету угулуп, көңүлгө алынды. Паоло Раффоне белгиленген индикаторлордун азыркы этапта ишке ашырылуусу боюнча көз карашын билдирди. Көз карандысыз эксперттин отчету отурумда талкууланып, Байкоочу Комитеттин бир катар мүчөлөрү баалоо миссиясынын жыйынтыктары менен макул эместигин билдиришти.
Байкоочу Комитеттин мүчөлөрү Кыргыз Республикасы менен Европа Кошунунун Келишимдин алкагында тиешелүү деңгээлде бирге аракеттешүүнү улантуу сунуштады.
КР БШКнын аппаратынын маалымат бөлүмү
